Научници од Mount Sinai открија механизми преку кои генот APOE4, најсилниот познат генетски ризик-фактор за Алцхајмерова болест, може да ги оштетува крвните садови во мозокот и да поттикнува наталожување штетни протеини. Резултатите од две студии, објавени во списанијата Cell и Cell Stem Cell, укажуваат дека дел од овие промени можеби може да се прекине.
Во првата студија, истражувачите создале атлас на генската активност во различни клетки што ги градат и поддржуваат мозочните крвни садови. Анализата покажала дека APOE4 го менува однесувањето на перицитите – клетки што ги стабилизираат малите крвни садови и ја поддржуваат крвно-мозочната бариера.
Наместо нормално да ги поддржуваат садовите, перицитите кај носителите на APOE4 се претворале во клетки слични на миофибробласти, кои создаваат ткиво налик на лузна. Тоа доведувало до фиброза на крвните садови и до зголемено наталожување амилоид околу нив, што може да го наруши протокот на крв и да создаде услови за невродегенерација.
Блокирањето на сигналниот пат TGF-β го намалило создавањето фиброзно ткиво, ја обновило покриеноста на крвните садови со перицити и го ограничило наталожувањето амилоид. Сличен резултат бил добиен и кај остарени глувци со APOE4, што сугерира дека оштетувањето поврзано со овој ген може да биде терапевтски реверзибилно. Сепак, наодите засега се експериментални и не претставуваат докажан третман за луѓе.
Во втората студија, тимот користел тридимензионално човечко мозочно ткиво одгледано од матични клетки, познато како miBrains. Овој модел содржи неврони, глијални клетки, клетки што создаваат миелин и клетки од крвните садови, па овозможува набљудување на сложени процеси што тешко се проучуваат кај жив човек.
Кај miBrains со APOE4 се наталожувале поголеми количества алфа-синуклеин, протеин поврзан со Паркинсонова болест и деменција со Левиеви телца. Истражувачите откриле дека APOE4 предизвикува наталожување холестерол во астроцитите – потпорни клетки што помагаат во одржувањето на здравјето на мозокот.
Вишокот холестерол го нарушувал лизозомскиот систем за отстранување отпад во астроцитите. Поради тоа клетките потешко го разградувале алфа-синуклеинот, кој наместо да биде отстранет се наталожувал и се ширел кон невроните. Ова укажува дека метаболизмот на липидите и клеточните системи за чистење би можеле да бидат нови цели за идни терапии.
Истражувачите сметаат дека miBrains може да помогне во побрзо и попрецизно тестирање лекови. Бидејќи моделите може да се замрзнат и да се создадат од клетки на конкретни пациенти, во иднина би можеле да се користат и за проучување на индивидуалниот тек на невродегенеративните болести и одговорот на различни терапии.
