Физичари од Универзитетот во Инсбрук за првпат создадоа и директно набљудуваа необични квантни состојби познати како „Бетеови низи“. Нивното постоење во 1931 година го предвидел физичарот Ханс Бете.
Бетеовите низи не се молекули во вообичаена смисла. Честичките во нив не се поврзани со хемиски врски, туку се држат заедно благодарение на меѓусебните квантни интеракции. Таквите состојби можат да постојат само во строго еднодимензионален систем.
За да ги создадат, истражувачите изладиле облак од атоми на цезиум на само неколку милијардити делови од степен над апсолутната нула. Потоа атомите ги распоредиле во илјадници исклучително тесни цевки, во кои можеле да се движат практично само во една насока.
Со прецизно менување на силата на интеракциите, научниците преминале од одбивни кон привлечни сили. Така се формирале врзани групи со различна големина, а некои од нив содржеле шест или повеќе атоми.
Стабилноста на овие структури била проверена со нивно ширење во цевките. Иако низите се судрувале една со друга, не се распаѓале. Кога истражувачите го отстраниле еднодимензионалното ограничување и им дозволиле на атомите да се шират во три димензии, врските се прекинале и ослободената енергија се претворила во движење.
Споредбата на двете мерења им овозможила да ги разликуваат Бетеовите низи од неврзаните честички. Резултатите, објавени во списанието Nature Communications, отвораат нов начин за проучување на колективните квантни состојби во средина каде што геометријата, густината и интеракциите меѓу атомите можат прецизно да се контролираат.
