Нови набљудувања со вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ ја прикажуваат планетарната маглина Tc 1 со досега невидена острина и откриваат каде се концентрирани едни од најнеобичните јаглеродни молекули во космосот: бакиболовите.
Бакиболовите, познати и како фулерени C60, се молекули составени од 60 атоми јаглерод распоредени во структура што потсетува на фудбалска топка. Првпат беа создадени во лабораторија во 1985 година, а нивното постоење во вселената беше потврдено во 2010 година токму во Tc 1, со податоци од телескопот „Спицер“.
Tc 1 се наоѓа на повеќе од 10.000 светлосни години од Земјата, во соѕвездието Жртвеник. Таа е планетарна маглина, односно остаток од ѕвезда слична на Сонцето која го потрошила своето гориво и ги исфрлила надворешните слоеви во просторот. Во средиштето останува жешко јадро, бело џуџе, чие ултравиолетово зрачење го осветлува околниот гас.
Инструментот MIRI на „Џејмс Веб“ ја снимил маглината во средноинфрацрвена светлина, во девет филтри од 5,6 до 25,5 микрони. На такви бранови должини се гледаат структури што човечкото око не може да ги регистрира: тенки зраци, влакнести нишки, обвивки од гас и послаби надворешни делови на маглината.
Особено важна е спектроскопијата со интегрално поле, техника што не дава само слика, туку и хемиски и физички податоци за секоја област од маглината. Така истражувачите можат да ја поврзат формата на Tc 1 со составот, температурата, густината и движењето на гасот.
Првичната анализа покажува дека бакиболовите не се распоредени случајно. Емисијата од C60 е концентрирана во тенка сферична обвивка околу централната ѕвезда. Со други зборови, микроскопските шупливи сфери се распоредени во голема шуплива сфера, што отвора нови прашања за начинот на нивно создавање и опстанок во екстремна вселенска средина.
На новата слика се забележува и необична закривена форма во близина на центарот, која потсетува на превртен прашалник. Засега не е јасно како настанала оваа структура, ниту како се поврзува со другите зраци и слаби нишки во маглината. Тимот најавува повеќе научни трудови врз основа на новиот сет податоци.
Овие набљудувања се значајни и пошироко од самата маглина. Фулерените се дел од јаглеродната хемија во вселената, а јаглеродот е основен елемент во органските молекули. Разбирањето како ваквите молекули се формираат околу умирачки ѕвезди може да помогне во објаснувањето како сложените јаглеродни соединенија се менуваат, преживуваат и се шират низ меѓуѕвездениот простор.
Истражувањето е дел од програмата JWST GO-4706. Новите податоци не само што ја потврдуваат посебноста на Tc 1, туку ја претвораат оваа маглина во лабораторија за проучување на врската меѓу еволуцијата на ѕвездите и хемијата на јаглеродот во космосот.
