Нови снимки од европската орбитална мисија Mars Express покажуваат дека темен вулкански материјал се шири низ северната рамнина Утопија Планитија на Марс. Податоците доаѓаат од камерата со висока резолуција HRSC, а споредбата со историски снимки од мисијата Viking од 1970-тите укажува на видливи промени на површината во период од неколку децении.
Утопија Планитија е огромен басен широк околу 3.300 километри, за кој се смета дека настанал по многу стар удар пред околу 4,1 до 4,3 милијарди години. По слетувањето на кинескиот ровер Zhurong во 2021 година, научниците идентификуваа докази за крајбрежни наслаги, што ја засили хипотезата дека таму некогаш постоело големо море поврзано со поширокиот северен басен Vastitas Borealis.
На новите кадри се гледа дека темните наслаги, богати со минерали како оливин и пироксен, денес покриваат поголема површина отколку во минатото. Едно можно објаснување е дека ветерот ја преместува самата пепел, а друго е дека светлиот површински слој постепено се еродира и го открива потемниот материјал под него.
Снимките откриваат и форми што укажуваат на подповршински мраз. Кога мразот сублимира, површината може да пропадне и да создаде таканаречени „скалопирани“ вдлабнатини со брановидни рабови. Во нивната внатрешност често се јавуваат полигонални шари, поврзани со циклуси на замрзнување и сублимација низ долгите климатски промени на Марс.
Дополнително, забележани се и големи грабени — темни пукнатини долги до 20 километри и широки до 2 километри. Тие настануваат кога блокови од кората се спуштаат меѓу раседи под тектонски напони. Дел од овие структури може да се постари од помладите ледени вдлабнатини и потенцијално да се поврзани со многу раните геолошки фази, кога Марс го губел древното море во овој регион.
Целината на набљудувањата потврдува дека Марс не е статичен свет: и денес таму делуваат ветер, мраз и тектонски процеси што ја менуваат површината и отвораат нови прашања за климатската и водната историја на Црвената планета.
