Чувството за мирис долго време беше едно од најтешките сетила за објаснување на биолошко ниво. Ново истражување на научници од Harvard Medical School покажува дека рецепторите за мирис во носот не се распоредени случајно, туку следат прецизна просторна организација.
Во студијата, објавена во списанието Cell, истражувачите анализирале околу 5,5 милиони неврони кај повеќе од 300 глувци. Со комбинација од секвенционирање на поединечни клетки и просторна транскриптомика, тие утврдиле кои рецептори ги носи секој неврон и каде точно се наоѓа во носната слузница.
Резултатите покажуваат дека олфакторните неврони се организирани во преклопувачки хоризонтални ленти, според типот на рецепторот што го изразуваат. Овој распоред бил речиси ист кај сите испитани животни, што укажува дека станува збор за стабилна биолошка шема, а не за случајна распределба.
Особено важно е што мапата во носот се совпаѓа со начинот на кој информациите за мирис се претставени во олфакторната луковица во мозокот. Тоа сугерира дека носот и мозокот користат координиран систем за обработка на мирисните сигнали уште од најраната фаза на сетилниот пат.
Истражувачите откриле и можен механизам за создавање на оваа мапа. Молекулата ретиноична киселина, која влијае врз активноста на гените, формира градиент во носот и изгледа дека им помага на невроните да го изберат соодветниот рецептор според нивната позиција. Кога нивото на оваа молекула било изменето, се поместувала и целата мапа на рецептори.
Ова откритие е важно не само за основната невронаука, туку и за идни медицински пристапи. Губењето на мирисот може да влијае врз безбедноста, исхраната и психолошката состојба, а денес постојат малку ефикасни третмани. Подоброто разбирање на организацијата на мирисниот систем би можело да помогне во развој на терапии со матични клетки, обновување на нервни врски или други технологии за враќање на мирисот.
Следниот чекор е да се утврди дали истата просторна логика постои и кај луѓето. Ако се потврди, оваа скриена мапа во носот би можела да стане клучна основа за разбирање и лекување на нарушувањата на мирисот.
