Астрономите забележаа неочекуван знак на тенка атмосфера околу мал објект во далечниот надворешен Сончев Систем. Објектот, познат како (612533) 2002 XV93, е транснептунско тело со пречник од околу 500 километри, многу помало од Плутон, но набљудувањата покажуваат дека околу него можеби постои слаб слој гас.
Откритието е изненадувачко затоа што такво мало и студено тело не би требало долго да задржува атмосфера. Неговата гравитација е слаба, а условите во регионот зад орбитата на Нептун се екстремно студени. Досега атмосфера беше потврдена само кај мал број слични тела, меѓу кои најпознат е Плутон.
Клучниот момент се случил на 10 јануари 2024 година, кога 2002 XV93 поминал пред далечна ѕвезда гледано од Јапонија. Ваквите настани, наречени ѕвездени окултации, им овозможуваат на научниците да испитаат објекти што инаку се премногу мали и далечни за директно детално набљудување.
Ако телото нема атмосфера, светлината од ѕвездата би се прекинала нагло во моментот кога објектот ќе ја покрие. Но ако околу него има гас, светлината избледува постепено, бидејќи поминува низ разредениот атмосферски слој. Токму таков модел забележал тимот предводен од Ко Аримацу од астрономската опсерваторија Ишигакиџима на Националната астрономска опсерваторија на Јапонија.
Набљудувањата биле направени од повеќе локации во Јапонија, со учество и на професионални и на аматерски астрономи. Податоците укажуваат дека 2002 XV93 има слаба, краткотрајна атмосфера, иако објектот е далеку помал од Плутон, чиј пречник изнесува околу 2377 километри.
Сепак, атмосферата не би требало да биде стабилна. Според пресметките, таа би се изгубила за помалку од околу 1000 години доколку постојано не се обновува. Тоа значи дека гасот околу 2002 XV93 најверојатно е создаден или освежен во релативно неодамнешен период од историјата на Сончевиот Систем.
Дополнителна загатка доаѓа од набљудувањата со вселенскиот телескоп Џејмс Веб. Тие не покажале јасни траги од замрзнати гасови на површината што би можеле полека да испаруваат и да ја хранат атмосферата. Затоа истражувачите разгледуваат други можности, како исфрлање материјал од внатрешноста на телото или удар од комета што привремено ослободил гас.
Овој случај покажува дека малите ледени светови зад Нептун можат да бидат поактивни и посложени отколку што се претпоставуваше. Потребни се нови окултации и подетални набљудувања за да се утврди составот на атмосферата и механизмот што ја одржува, макар и за кратко време.
