Додека НАСА се подготвува за мисијата Artemis II и за нов бран истражувања на Месечината, научниците веќе размислуваат за едно многу практично прашање: што ќе јадат астронаутите кога ќе поминат подолго време надвор од Земјата?
Одговорот можеби доаѓа во форма на наут. Истражувачи од Универзитетот во Тексас во Остин успеаја да одгледаат и да соберат наут во симулирана „месечева прашина“ — прв ваков експеримент со култура одгледана во материјал создаден да го имитира лунарниот реголит. Студијата, изведена во соработка со Texas A&M University, е објавена во списанието Scientific Reports.
Што е реголит и зошто е проблем?
Реголит е научниот назив за прашинестиот слој што ја покрива површината на Месечината. За разлика од земјената почва, тој не содржи органска материја ниту микроорганизми што им помагаат на растенијата да растат. Иако има минерали и некои хранливи материи, во него има и тешки метали кои можат да им наштетат на растенијата.
„Истражувањето е насочено кон тоа да разбереме дали е можно да се одгледуваат култури на Месечината“, објаснува Сара Сантос, главна истражувачка на проектот и постдокторски соработник во UTIG при Универзитетот во Тексас. „Како да го претвориме овој реголит во почва? Кои природни механизми можат да ја поттикнат таа трансформација?“
Тајната: вермикомпост и корисни габи
За да ги подобрат условите за растење, научниците мешале симулирана месечева почва со вермикомпост — хранлив материјал создаден од дождовни црви кои разградуваат органски отпад. Вермикомпостот е богат со хранливи материи и корисни микроби што го поддржуваат здравјето на растенијата.
Дополнително, семињата на наутот биле обложени со арбускуларни микоризни габи, кои влегуваат во симбиоза со растението. Тие му помагаат подобро да ги впива хранливите материи и истовремено може да го намалат внесот на тешки метали.
- наутот растел успешно во мешавини со до 75% симулиран реголит;
- поголем удел на „месечева почва“ доведувал до стрес и порано пропаѓање на растенијата;
- растенијата со габи преживувале подолго од оние без нив;
- габите успеале да се воспостават и во симулираниот реголит.
Што значи ова за идните мисии?
Овој резултат е важен затоа што покажува дека можеби ќе биде доволно габите да се внесат само еднаш во лунарен систем за одгледување храна. Во иднина, ова може да ја олесни изградбата на одржливи „месечеви градини“ за долготрајни мисии.
Сепак, остануваат клучни прашања: дали растенијата акумулираат штетни метали? Дали наутот ќе биде доволно хранлив и безбеден за исхрана на астронаутите? „Сакаме да знаеме колку е ова одржлив извор на храна“, вели Џесика Аткин, прва авторка на трудот. „Дали е здрав? Дали ги содржи хранливите материи што им се потребни на астронаутите?“
Проектот првично бил финансиран од самите истражувачи, а подоцна добил дополнителна поддршка преку NASA FINESST грант. Тоа значи дека патот кон производство на храна на Месечината веќе не звучи како научна фантастика, туку како реален чекор кон иднината на вселенското истражување.
