Чувството на беспомошност пред ракот е често, но новите истражувања носат значителна надеж. Според детална анализа на Светската здравствена организација (СЗО), над една третина од сите случаи на рак ширум светот се превентивни. Ова револуционерно откритие сугерира дека милиони животи би можеле да бидат спасени преку насочени интервенции и промени во однесувањето.
Анализата на СЗО покажува дека ракот на белите дробови, желудникот и грлото на матката сочинуваат речиси половина од сите превентивни случаи. Оваа клучна информација отвора врати за ефективни стратегии за спречување на болеста, кои вклучуваат медицински интервенции, промени во животниот стил, намалување на професионалните ризици и справување со загадувачите на животната средина.
„Справувањето со овие превентивни причини претставува една од најмоќните можности за намалување на глобалниот товар од ракот“, вели Изабел Соерџоматарам, медицински епидемиолог во СЗО и виш автор на анализата.
Клучни фактори на ризик и статистички податоци
Во 2022 година, биле дијагностицирани речиси 19 милиони нови случаи на рак. Од нив, околу 38 проценти биле поврзани со 30 променливи фактори на ризик. Овие фактори вклучуваат:
- Пушење тутун (вклучувајќи и орален тутун)
- Конзумирање алкохол
- Висок индекс на телесна маса (БМИ)
- Недоволна физичка активност
- Орален тутун (како тутун за џвакање)
- Традиционални стимуланси како бетелов орев
- Неоптимално доење
- Загадување на воздухот
- Ултравиолетово зрачење
- Инфективни агенси (како ХПВ)
- Над десетина професионални изложувања на штетни супстанции
Несомнено, пушењето тутун е најзначајниот превентивен фактор, поврзан со 15 проценти од сите случаи на рак таа година. Кај мажите, ризикот е уште поголем – пушењето придонело за 23 проценти од сите нови случаи на рак на глобално ниво.
Алкохол, инфекции и загадување на воздухот
По пушењето, конзумирањето алкохол е втор најголем фактор на ризик поврзан со животниот стил, одговорен за 3,2 проценти од сите нови случаи на рак, што е приближно 700.000 случаи.
Инфекциите, од друга страна, се поврзани со приближно 10 проценти од новите случаи на рак. Кај жените, најголем дел од превентивните карциноми биле резултат на високоризичниот хуман папиломавирус (ХПВ), кој може да доведе до рак на грлото на матката. За среќа, постои вакцина против ХПВ која спречува многу од овие болести, но покриеноста во многу делови од светот останува ниска.
Загадувањето на воздухот исто така игра значајна улога, со регионални варијации. На пример, во Источна Азија, околу 15 проценти од сите случаи на рак на белите дробови кај жени биле предизвикани од загадување на воздухот. Во Северна Африка и Западна Азија, приближно 20 проценти од сите случаи на рак на белите дробови кај мажи биле поради загадување на воздухот.
Случаите на рак на желудник се почести кај мажите и често се поврзуваат со пушење и инфекции предизвикани од пренаселеност, несоодветни санитарни услови и лош пристап до чиста вода.
„Со испитување на моделите низ земјите и популационите групи, можеме да им обезбедиме на владите и поединците поспецифични информации за да помогнеме во спречувањето на многу случаи на рак пред да започнат“, истакнува Андре Илбави, раководител на тимот за контрола на ракот во СЗО и коавтор на анализата. Оваа анализа е силен потсетник дека иако ракот е комплексна болест, постојат многу начини на кои можеме активно да работиме на негово спречување.
