Меѓународен тим астрономи откри 70 нови гравитациски леќи со помош на податоците од DESI Legacy Imaging Surveys и алгоритми за машинско учење. Овие ретки космички појави делуваат како природни лупи, овозможувајќи проучување на далечни и слаби објекти.
Во август 2026 година беше објавена најголемата досега создадена 2Д карта на универзумот. Картата содржи 5,6 трилиони пиксели и речиси четири милијарди небесни објекти, меѓу кои ѕвезди, галаксии, црни дупки и астероиди.
Податоците се собрани преку три големи набљудувања на небото: Dark Energy Camera Legacy Survey, Mayall z-band Legacy Survey и Beijing-Arizona Sky Survey. Огромниот обем на материјал го направил рачното пребарување на гравитациски леќи практично невозможно.
Затоа истражувачите користеле резидуална невронска мрежа, вид машинско учење што препознава суптилни обрасци на фотографиите. Алгоритмот издвоил 76 кандидати, а потоа астрономите ги провериле со спектроскопски набљудувања.
За потврдата бил користен инструментот MUSE на Very Large Telescope на Европската јужна опсерваторија. Набљудувањата, изведени меѓу 2022 и 2024 година, покажале дека 70 кандидати навистина се гравитациски леќи.
Гравитациска леќа настанува кога масивна галаксија, галактичко јато или друга компактна структура се наоѓа меѓу Земјата и подалечен објект. Нејзината гравитација ја искривува светлината, создавајќи лакови, прстени или повеќекратни слики.
Новите леќи се додадени во проектот DESI Strong Lens Foundry и ќе помогнат во истражувањето на темната материја, еволуцијата на галаксиите и ширењето на универзумот. Во комбинација со податоци од телескопите „Хабл“, „Џејмс Веб“ и Nancy Grace Roman, тие ќе претставуваат важен ресурс за идните космолошки истражувања.
