Меѓународен истражувачки тим предводен од Универзитетот во Оксфорд откри докази за досега непознат тип егзопланета — свет кој складира огромни количини сулфур длабоко во долготраен океан од стопена карпа. Резултатите се објавени на 16 март во списанието Nature Astronomy.
Невообичаен свет околу црвено џуџе
Планетата, наречена L 98-59 d, орбитира околу мала црвена ѕвезда на околу 35 светлосни години од Земјата. Податоците од Вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ и од телескопи на Земјата открија нешто необично: иако е околу 1,6 пати поголема од Земјата, планетата има изненадувачки мала густина и атмосфера богата со водороден сулфид.
Не се вклопува во познатите категории
Досега, ваквите планети обично се сметаа или за каменести „гасни џуџиња“ со атмосфера богата со водород, или за светови со многу вода, покриени со длабоки океани и мраз. Но L 98-59 d не припаѓа ниту во една од овие групи.
Наместо тоа, истражувачите заклучуваат дека станува збор за сосема нова класа планети, доминирана од тешки сулфурни соединенија и поддржана од долготраен магма-океан.
Магма океан длабок илјадници километри
Со помош на напредни компјутерски симулации, научниците ја реконструираа еволуцијата на планетата од нејзиното формирање до денес — период од речиси пет милијарди години. Моделите сугерираат дека под површината на L 98-59 d се наоѓа мантија од стопени силикатни карпи, слични на лавата на Земјата, а под неа огромен резервоар од магма што се протега илјадници километри длабоко.
Токму тој „внатрешен океан“ овозможува планетата да задржува големи количества сулфур со милијарди години. Истовремено, тој помага да опстане густа атмосфера богата со водород, во која има гасови како водороден сулфид (H2S).
Сулфур што патува меѓу внатрешноста и атмосферата
Истражувачите открија и дека хемиската размена меѓу растопената внатрешност и атмосферата го обликува изгледот на оваа планета. Всушност, ултравиолетовото зрачење од ѕвездата L 98-59 поттикнува реакции што создаваат сулфур диоксид и други сулфурни гасови во горните слоеви на атмосферата.
- магма-океанот апсорбира и ослободува гасови со текот на времето;
- ѕвезденото зрачење создава нови сулфурни соединенија;
- резултатот е атмосфера која не личи на ништо што го имаме во Сончевиот систем.
Поглед во раната историја на планетите
Научниците веруваат дека L 98-59 d можеби некогаш личела на поголема „супер-Нептун“ планета, богата со испарливи материи. Со текот на времето се оладила, изгубила дел од атмосферата и се намалила.
Ваквите откритија не се важни само за разбирање на далечни светови. Се смета дека магма-океаните биле почетна состојба и на Земјата и на Марс, па проучувањето на овие егзопланети може да ни открие како изгледале најраните фази од историјата на нашата планета.
Како што наведуваат авторите, L 98-59 d можеби е првиот познат пример на поширока популација планети богати со гасови и сулфур, што значи дека Вселената можеби е уште поразновидна отколку што досега сме замислувале.
Со нови мисии како Ariel и PLATO, а и со сè поголемата база податоци од JWST, астрономите се надеваат дека ќе откријат уште многу вакви необични светови — и ќе добијат појасна слика за тоа како се раѓаат, еволуираат и менуваат планетите низ галаксијата.
