Тим научници од Универзитетот во Источна Англија и Универзитетот Витватерсранд прикажаа дека светлината може да развие хирално однесување и при движење низ празен простор, без огледала, специјални материјали или сложени оптички површини. Резултатите се објавени на 28 април 2026 година во списанието Light: Science & Applications.
Хиралноста („леворакост“ и „десноракост“) е клучна во хемијата и фармацијата, бидејќи молекули со слична структура можат да имаат различно биолошко дејство. Досега за ваква контрола на светлината најчесто беа потребни прецизни оптички елементи, но новата работа покажува дека внимателна почетна подготовка на зракот може сама да ја „отклучи“ оваа особина при негово ширење.
Истражувачите користеле структурирана светлина, вклучувајќи оптички вртлози со спирална форма. Тие покажале дека зрак кој почнува без изразен спин може подоцна да развие и просторно да одвои региони со спротивен спин. Според авторите, механизмот е поврзан со тополошките својства на поларизацијата, односно со стабилен „тополошки отпечаток“ што го насочува развојот на зракот.
Овој пристап отвора практични можности: поедноставни тестови за разликување хирални молекули во развој на лекови, компактни оптички сензори за биолошки и хемиски анализи, како и оптички комуникации со поголем капацитет преку комбинирање на повеќе состојби на светлина. Дополнително, тополошката контрола може да биде важна и за идни квантни мрежи, каде стабилноста на сигналот е критична.
Студијата „Topological control of chirality and spin with structured light“ (DOI: 10.1038/s41377-026-02278-6) сугерира дека дел од најкорисните функции на светлината можат да се добијат со геометрија на самиот зрак, а не со поскапа и покомплексна инфраструктура. Тоа е важен чекор кон поедноставни и поевтини фотонски технологии со широка примена.
