Научници од Институтот „Брод“ и МИТ развија метод што овозможува следење на генската активност во живи клетки без нивно уништување. Наместо еднократен молекуларен „снимок“, техниката може повеќепати да ја следи истата клеточна популација додека созрева или реагира на лекови и други влијанија.
Вообичаеното проучување на транскриптомот — целокупната РНК што ја создава клетката — најчесто бара клетките да се уништат за да се извлече нивниот материјал. Новиот пристап, опишан во списанието Cell, се потпира на инженерски создадени вирусоподобни честички.
Истражувачите ги модифицирале клетките да создаваат структурен протеин сличен на оној кај ретровирусите. Тој протеин привлекува клеточна РНК, ја затвора во протеинска обвивка и формира честичка што се ослободува во течноста околу клетките. Научниците потоа земаат примерок од таа течност и ја секвенционираат РНК-та, без да ги прекинат клеточните процеси.
Методот бил тестиран кај различни модели: бесмртни човечки клетки, клеточни линии од рак, матични клетки, невронски клетки и примарни клетки добиени од човечки донори. Во мешани клеточни култури, различни ознаки овозможиле сигналите од одделните типови клетки да се разликуваат при анализата.
Посебна предност е што пристапот може да се користи и кај сложени тридимензионални модели, како клеточни сфероиди и органи-на-чип. Во еден од експериментите, тимот ја следел генската активност на ендотелните клетки во орган-на-чип и открил дека промените поврзани со создавањето крвни садови зависеле од потеклото на потпорните фибробласти — од матка или од бел дроб.
Ова може да им помогне на истражувачите подобро да разберат како клетките постепено се менуваат кај болести и како реагираат на терапија. Наместо да споредуваат различни уништени примероци во различни моменти, тие можат да добијат временска слика од истата клеточна популација.
Тимот сега работи на усовршување на системот за да може да се применува и на ниво на поединечни клетки. Резултатите се објавени во трудот „Live-cell transcriptomics with engineered virus-like particles“, со DOI 10.1016/j.cell.2026.08.005.
