Со децении, научниците се обидуваат да создадат прецизни мапи на мозокот, клучен чекор кон разбирањето на овој комплексен орган. Одредени делови од мозокот се поврзани со специфични функции, а оштетувањата на различни места можат да имаат драстични последици, од губење на меморија до промени во личноста. Но, и покрај напредокот, традиционалните методи честопати резултираа со нецелосни и недоследни мапи.
Сега, вештачката интелигенција (АИ) носи револуција во оваа област. Тим истражувачи предводени од Босиљка Тасиќ, невронаучник и геномичар од Институтот за наука за мозокот „Ален“, успешно искористија приспособен алгоритам за машинско учење за да создадат невидено детални мапи на мозокот на глувците. Тие внеле генетски податоци од 10,4 милиони поединечни клетки од пет мозоци на глувци, при што секоја клетка содржи стотици гени. Резултатот е мапа со импресивни 1.300 подрегиони, дефинирани според тоа како типовите на мозочни клетки се групираат заедно – процес кој би бил невозможен за луѓето да го изведат рачно за неколку животи, а алгоритмот го завршил за само неколку часа.
Традиционалното мапирање на мозокот, датира од почетокот на 20 век со германскиот невронаучник Корбинијан Бродман, се потпираше на микроскопски набљудувања на клеточните обрасци и нивно рачно трасирање. Иако овие методи доведоа до вредни, но неизбежно субјективни мапи како што се „Бродмановите области“, тие не можеа да го доловат сето богатство на детали. Дури и посовремените пристапи, како што е „Allen Mouse Brain Common Coordinate Framework“ од 2020 година, иако се базираа на податоци од 1.675 мозоци на глувци, сè уште имаа ограничувања во прецизноста.
Современите молекуларни техники овозможија идентификација на илјадници типови мозочни клетки преку анализа на нивната генетска активност (секвенци на РНК). Сепак, претворањето на овие огромни генетски множества на податоци во кохерентни мапи со јасни граници на „клеточните соседства“ претставуваше огромен предизвик. Тука доаѓа моќта на АИ, која ефикасно ги сортира и анализира овие податоци, откривајќи нови и досега непознати поделби во поголемите мозочни региони. Методологијата на тимот беше објавена во списанието „Nature Communications“ во октомври.
Истражувачите се надеваат дека со примена на истата техника на други животни, а на крајот и на луѓето, не само што ќе добијат подетален распоред на мозокот, туку и ќе можат да генерираат и тестираат хипотези за тоа како деловите на органот функционираат во здравје и болест. Како што истакнува Клаудија Дојџ, невронаучник од Универзитетот Колумбија, „Само ако знаеме како се организирани, можеме да сфатиме како потенцијално можат да работат едни со други.“ Ова отвора нова ера во нашето разбирање за сложеноста на мозокот и неговата улога во различни состојби.
