Алатките со вештачка интелигенција што можат да имитираат глас, стил на пишување и разговорни навики на починати лица веќе не се научна фантастика. Тие се појавуваат како комерцијални услуги што ветуваат утеха за семејствата, но истовремено отвораат сериозни етички и психолошки прашања.
Истражувачите од Универзитетот во Вирџинија укажуваат дека т.н. „гриф-ботови“ се градат од дигитални траги како пораки, е-пошта, аудио-снимки и објави на социјални мрежи. Корисникот може да поставува прашања и да добива симулирани одговори, што кај дел од луѓето создава чувство дека односот со блиската личност продолжува.
Психолозите потсетуваат дека тагувањето обично бара постепено прифаќање на загубата. Интерактивната симулација може да ја замагли границата меѓу сеќавање и присуство, па ефектите не се исти за сите. Раните анализи покажуваат мешани исходи: кај некои лица има емоционално олеснување, а кај други ризик од продлабочување на негирањето и продолжена вознемиреност.
Клучен проблем е согласноста и сопственоста на податоците по смртта. Ако некој поседува доволно лични податоци, технички може да изгради убедлива дигитална реплика. Тука се отвораат прашања: кој има право на таква употреба, какви правни механизми постојат и како се заштитуваат семејствата.
Експертите предупредуваат и на економската страна: жалоста станува пазар. Во модел што се потпира на ангажман на корисникот, компаниите може да бидат мотивирани да ја продолжат интеракцијата наместо да го поддржат здравото закрепнување.
Заклучокот не е едноставен „за“ или „против“. Технологијата сама по себе не одлучува како луѓето ќе тагуваат. Одлуката останува општествена: правилата, вредностите и одговорноста треба да ја одредат границата меѓу дигитална меморија и експлоатација на човечката ранливост.
