Седум од деветте планетарни граници што ја одржуваат стабилноста на Земјата сега се надминати, а притисокот врз сите седум продолжува да расте. Ова го покажува извештајот „Planetary Health Check 2026“, изработен од повеќе од 60 научници во рамките на Институтот за истражување на климатските влијанија во Потсдам.
Планетарните граници ги опишуваат клучните процеси во Земјиниот систем кои треба да останат во безбеден опсег. Надминати се границите за климатските промени, интегритетот на биосферата, промените во користењето на земјиштето и слатките води, биогеохемиските текови, таканаречените нови ентитети, како синтетичките хемикалии, и закиселувањето на океаните.
Закиселувањето на океаните ја премина безбедната граница во 2025 година, со што бројот на надминати граници се зголеми на седум. Според авторите, сите седум сега се на највисоко регистрирано ниво на надминување. Единствено состојбата со стратосферскиот озон и атмосферското аеросолно оптоварување покажала подобрување во изминатата деценија, иако во одделни региони нивото на аеросоли и понатаму може да биде опасно.
Последните 12 месеци донесоа низа екстремни настани кои ги нагласија ризиците. Поплавите во Пакистан во 2025 година погодија повеќе од 6,9 милиони луѓе, додека топлината во океаните достигна нов рекорд. Од јануари 2023 до септември 2025 година, топлински стрес доволен за избелување зафатил околу 84,4 отсто од светските корални гребени — најголемиот глобален настан од ваков вид досега забележан.
Во 2026 година, западна Европа го доживеа најтоплиот период јуни–јули во историјата на мерењата, проследен со суши во Франција, Шпанија, Германија и Обединетото Кралство. Големи шумски пожари избувнаа во Европа и Канада, а рекордни температури беа измерени и во Јапонија, Јужна Кореја и делови од Блискиот Исток.
Извештајот предупредува и дека природните „јаглеродни понори“ — шумите, почвите и другата вегетација — можеби ја губат способноста да апсорбираат јаглерод диоксид. Повторуваните топлотни бранови, сушите, пожарите и деградацијата на екосистемите може да го намалат нивниот капацитет, а во некои области дури и да ги претворат од апсорбери во извори на јаглерод.
Научниците оценуваат дека ризикот од големи, долготрајни и потенцијално неповратни промени расте, додека просторот за грешки се намалува. Враќањето во безбедниот опсег ќе бара забрзано дејствување во повеќе области истовремено, бидејќи нарушувањата во Земјиниот систем се меѓусебно поврзани и не можат да се решат изолирано.
