Истражувачи од Weill Cornell Medicine и Cornell University развиле ултраситни силициумски наночестички што во претклинички испитувања кај глувци покажале силен ефект против агресивен рак на простата. Според објавените резултати, честичките не само што директно ги оштетувале туморските клетки, туку и го активирале имунолошкиот систем за поефикасно да се бори против болеста.
Станува збор за т.н. Cornell Prime dots или C’ dots, честички направени од аморфна силика. Овој материјал е форма на силициум диоксид што природно се среќава во околината и во одредени намирници. Овие наночестички првично биле развиени за подобро медицинско снимање, но истражувачите подоцна забележале дека можат селективно да ги оштетуваат канцерогените клетки, при што здравото ткиво главно останува поштедено.
Во новата студија, објавена на 15 јуни 2026 година во списанието Cancer Research, тимот тестирал насочени наночестички кај глувци со агресивен рак на простата. За да стигнат до туморот, честичките биле поврзани со молекула што го препознава PSMA, протеин што често се наоѓа на површината на клетките на рак на простата.
Еден од клучните наоди е дека честичките предизвикуваат фероптоза, специфичен вид клеточна смрт поврзан со силен оксидативен стрес во клетката. Научниците сè уште не се сигурни како точно се активира овој процес, но податоците укажуваат дека честичките можат да врзат железни јони од крвотокот и да ги внесат во туморските клетки. Тоа потоа може да ја засили оксидацијата и да доведе до распаѓање на клетките.
Покрај директното дејство врз туморот, истражувачите забележале и важни промени во туморската микросредина. Имунолошките клетки околу туморот, вклучувајќи Т-клетки и макрофаги, преминале од потисната или неактивна состојба во поактивен режим на борба против ракот. Со тоа, туморот од имунолошки „ладен“ станувал „жежок“, односно поподложен на дејство на имунотерапија.
Најсилен ефект бил забележан кога наночестичките биле комбинирани со имунотерапија од типот immune checkpoint blockade. Самостојно, и C’ dots и имунотерапијата умерено го продолжиле преживувањето во споредба со нетретираните животни. Но во комбиниран третман, четири од десет глувци имале целосна или речиси целосна ремисија и долготрајно преживување. Кога била додадена и блокада на CSF-1R, бројот на целосни ремисии се зголемил на пет од десет.
Авторите наведуваат дека надвор од туморот не забележале знаци на токсичност, иако дел од честичките привремено се натрупувале во органи како слезината. Сепак, резултатите засега се ограничени на животински модели, што значи дека е потребно дополнително истражување пред да може да се процени дали пристапот е безбеден и ефикасен и кај луѓе.
Следната голема цел на тимот е клиничко испитување кај луѓе. Ако идните студии ги потврдат овие наоди, ваквиот пристап би можел да отвори нова насока во лекувањето на рак на простата, особено кај форми што тешко одговараат на постојните имунотерапии.
