Пред околу 700 милиони години, Земјата поминала низ периоди на екстремно заладување познати како „Земја-снежна топка“. Мразот можеби покрил голем дел, па дури и речиси целата планета. Ново истражување укажува дека во продлабочувањето на ова замрзнување можела да учествува и нешто секојдневно – солта.
Кога морската вода замрзнува, растворените соли не влегуваат целосно во мразот. Тие се концентрираат во преостанатата течност заробена во морскиот мраз. При доволно ниски температури, дел од солта кристализира. Ако површинскиот мраз постепено преминува директно во водена пареа, процес познат како сублимација, кристалите остануваат на површината.
Таквата солена површина може да биде исклучително светла. Лабораториски мерења покажале дека солената кора на многу студен морски мраз може да одбива околу 93 проценти од сончевата светлина. За споредба, свежиот снег одбива околу 83 проценти, а голиот морски мраз што се топи околу 67 проценти.
Истражувачите од Универзитетот во Тромсе, предводени од Аксел Самуелсберг, овој процес го нарекуваат повратна спрега сол-албедо. Албедото покажува колкав дел од сончевата светлина се одбива од површината. Колку е повисоко, толку помалку енергија се апсорбира и температурите полесно се намалуваат.
За да ја испитаат оваа идеја, научниците додале наслаги од сол во поедноставен климатски модел. Во него постоела област со гол морски мраз околу тропските предели, каде што испарувањето било поголемо од врнежите. Атмосферската циркулација можела да ја однесува водената пареа, оставајќи го мразот изложен и создавајќи услови за наталожување сол.
Моделот покажал две можни стабилни состојби на „Земја-снежна топка“ – со солени наслаги и без нив. Состојбата со сол била значително постудена. Според пресметките, преминот од топла клима без мраз кон глобално заладување најчесто директно водел кон постудената, солена состојба.
Овој ефект можел да започне на температури повисоки од околу минус 36 степени Целзиусови, кога морската вода би била речиси целосно замрзната. Различни соли кристализираат на различни температури, при што некои можат да почнат да се издвојуваат уште околу минус 8, а други околу минус 23 степени Целзиусови.
Солената површина би го отежнала и топењето на мразот. Во моделот била потребна значително поголема концентрација на атмосферски јаглерод диоксид за да се започне одмрзнување, бидејќи овој гас ја задржува топлината во атмосферата.
Сепак, резултатите не значат дека солта сама ја претворила Земјата во замрзнат свет. Таа можела да биде дополнителен механизам што го засилил заладувањето откако веќе започнало ширењето на мразот. Научниците предупредуваат дека моделот не ги вклучува движењето на мразот, облаците, прашината и ветерот – фактори што можеле да ги разредат или покријат солените наслаги.
Истражувањето, објавено во списанието Climate of the Past, претставува нов дел од сложената загатка за „Земјата-снежна топка“. Идните, подетални климатски модели ќе треба да покажат дали солената повратна спрега можела да има доволно силно влијание врз една од најдраматичните климатски промени во историјата на планетата.
