Пронаоѓачот Томас Едисон е познат по тоа што бил пред своето време, а едно ново истражување би можело да додаде уште една импресивна белешка на неговите многубројни достигнувања. Истражувачи од Универзитетот Рајс сугерираат дека Едисон можеби ненамерно го создал графенoт во 1879 година – „чудотворен материјал“ кој официјално не бил изолиран до 125 години подоцна.
Што е графен?
Графенoт е материјал кој е измамнички едноставен, бидејќи претставува лист од јаглерод дебел само еден атом. Сепак, тој е исклучително силен, лесен и флексибилен, а се одликува со својства кои можат да го направат суперспроводник и полигон за егзотични квантни состојби. За прв пат, графенoт е теоризиран во 1947 година од канадскиот физичар Филип Волас, а успешно изолиран во 2004 година од страна на физичарите Андре Геим и Константин Новоселов. Овој пробив им ја донесе на двајцата Нобеловата награда за физика во 2010 година.
Но, според новото истражување, Едисон можеби ги претркал, иако тој самиот никогаш не би го забележал тоа.
Експериментот на Универзитетот Рајс
Иронично, откритието дека Едисон можеби случајно создал графен исто така се појавило сосема случајно. Еден од главните начини за производство на графен е процесот наречен блиц Џул загревање (flash Joule heating) – во суштина, загревање на отпорен материјал базиран на јаглерод до над 2.000 °C (3.632 °F) со помош на електрична струја.
„Се обидував да сфатам која е најмалата, наједноставната опрема што може да се користи за блиц Џул загревање, и се сетив дека раните светилки често користеа влакна базирани на јаглерод“, вели Лукас Еди, научник за материјали на Универзитетот Рајс. За да тестира дали Едисон можеби несвесно создал графен за време на раните тестирања на неговите стабилни светилки, тимот на Рајс набавил светилки со сличен стил, со влакна од бамбус богати со јаглерод.
Овие светилки биле поврзани на 110-волтен DC извор на енергија и вклучени по 20 секунди, по што влакната биле внимателно испитани. Под микроскоп, тимот можел да види дека влакното ја променило бојата, од сива во сребрена. Спектроскопијата потврдила дека делови од влакното се трансформирале во графен.
Сепак, тој графен би бил краткотраен. Доколку не бил изгребан од влакното по кратки периоди на употреба, материјалот би се претворил во обичен графит со континуирана употреба на сијалицата.
Поуки од минатото
Дури и Едисон да сфател што создал, графенoт веројатно не би му бил многу корисен во тој историски момент. Но, ова откритие поставува интересни прашања.
„Пронаоѓањето дека тој можел да произведе графен инспирира љубопитност за тоа какви други информации лежат закопани во историските експерименти“, вели Џејмс Тур, хемичар на Универзитетот Рајс. „Кои прашања би ги поставиле нашите научни предци ако можеа да ни се придружат во лабораторијата денес? Кои прашања можеме да ги одговориме кога ќе ја преиспитаме нивната работа низ современа призма?“
Истражувањето е објавено во списанието „ACS Nano“.
