Дизајнирањето молекули е една од најсложените задачи во современата хемија, бидејќи секое соединение бара прецизен редослед на реакции. Ново истражување предводено од тим на EPFL претставува рамка наречена Synthegy, која користи големи јазични модели за да ја насочи оваа постапка преку инструкции напишани на природен јазик.
Клучната идеја не е моделот директно да „измислува“ молекули, туку да оценува и рангира патишта што ги генерираат постојни алгоритми за пребарување. Во ретросинтеза, хемичарот задава целна молекула и стратешки насоки, на пример рано формирање на одреден прстен или избегнување непотребни заштитни групи. Системот потоа ги претвора предложените рути во текст, ги анализира и објаснува зошто одредена рута подобро одговара на зададените цели.
Сличен пристап се применува и кај реакциските механизми, каде реакциите се разложуваат на елементарни електронски чекори. Јазичниот модел помага да се одберат хемиски поверојатни патеки, а во анализата може да се внесат и дополнителни податоци како услови на реакција или експертски хипотези.
Во двојно слепа експертска евалуација, 36 хемичари дале 368 валидни оценки, а совпаѓањето со проценките на системот било во просек 71,2%. Според авторите, Synthegy успешно препознава непотребни чекори, проценува изводливост и ги истакнува поефикасните синтетички рути.
Студијата, објавена во списанието Matter (DOI: 10.1016/j.matt.2026.102812), покажува дека поголемите и понапредни модели даваат најдобри резултати. Овој пристап може да го забрза развојот на лекови и материјали, но и да направи напредните компјутерски алатки подостапни за поширок круг истражувачи.
