Малите фрагменти пластика, познати како микропластика, кои ги има во храната, водата и прашината, можеби придонесуваат за невродегенеративни состојби како Алцхајмерова и Паркинсонова болест. Ново истражување опишува пет биолошки механизми преку кои овие честички можат да предизвикаат воспаление и оштетување на мозокот.
Деменцијата веќе погодува повеќе од 57 милиони луѓе во светот, а бројот на лица со дијагностицирани Алцхајмерова и Паркинсонова болест се очекува значително да расте во наредните години. Научниците предупредуваат дека можноста микропластиката да ги влошува или забрзува овие заболувања претставува сериозен јавно-здравствен проблем.
Фармацевтскиот научник, вонреден професор Камал Дуа од University of Technology Sydney, проценува дека возрасните внесуваат околу 250 грама микропластика годишно — приближно колку да се покрие една вечерашна чинија.
„Микропластика внесуваме од многу извори, меѓу кои загадена морска храна, сол, преработена храна, кесички за чај, пластични даски за сечење, пијалаци во пластични шишиња и храна одгледана во загадена почва, како и пластични влакна од теписи, прашина и синтетичка облека.“
„Вообичаени пластики се полиетилен, полипропилен, полистирен и полиетилен терефталат, односно PET. Поголемиот дел од овие микропластики се исфрлаат од телото, но студиите покажуваат дека сепак се акумулираат во нашите органи, вклучително и во мозокот.“
Студијата идентификува пет патишта на оштетување на мозокот
Наодите произлегуваат од систематски преглед објавен во списанието Molecular and Cellular Biochemistry. Истражувањето е спроведено преку меѓународна соработка предводена од научници од University of Technology Sydney и Auburn University во САД.
Истражувачите идентификувале пет клучни биолошки патишта преку кои микропластиката може да му наштети на мозокот: активирање на имуните клетки, зголемување на оксидативниот стрес, нарушување на крвно-мозочната бариера, попречување на работата на митохондриите и оштетување на невроните.
„Микропластиката всушност ја ослабува крвно-мозочната бариера и ја прави пропустлива. Кога тоа ќе се случи, се активираат имуните клетки и воспалителните молекули, што потоа предизвикува уште поголемо оштетување на клетките на бариерата,“ изјави вонредниот професор Дуа.
„Телото ја третира микропластиката како странски натрапник, што ги поттикнува имуните клетки во мозокот да нападнат. Кога мозокот е под стрес поради токсини или загадувачи од животната средина, тоа исто така води до оксидативен стрес,“ додаде тој.
Оксидативен стрес и нарушување на клеточната енергија
Според истражувачите, микропластиката може да поттикне оксидативен стрес на два главни начини: со зголемување на нивото на „реактивни кислородни видови“ — нестабилни молекули што ги оштетуваат клетките — и со ослабување на антиоксидантната одбрана што нормално ги држи под контрола.
„Микропластиката исто така ја нарушува работата на митохондриите, кои ја произведуваат енергијата, со што се намалува снабдувањето со ATP, односно аденозин трифосфат, горивото што им е потребно на клетките за нормално функционирање. Овој енергетски дефицит ја ослабува активноста на невроните и на крај може да доведе до оштетување на мозочните клетки,“ рече вонредниот професор Дуа.
„Сите овие патишта меѓусебно се надополнуваат и заедно го зголемуваат оштетувањето на мозокот.“
Прегледот исто така опишува како микропластиката може да придонесе за специфични невродегенеративни заболувања. Кај Алцхајмеровата болест, таа може да го поттикне натрупувањето на бета-амилоид и тау протеините. Кај Паркинсоновата болест, може да ја поттикне агрегацијата на α-синуклеин и да им наштети на допаминергичните неврони.
Тековни истражувања за микропластиката и мозочните клетки
Прв автор на трудот, студентот по магистерски студии по фармација Александар Чи Ванг Сиу од UTS, во моментов работи во лабораторијата на професорот Мурали Дханасекаран на Auburn University. Тој соработува со коавторите вонредниот професор Дуа, д-р Кешав Раџ Паудел и истакнатиот професор Брајан Оливер од UTS за подобро да се разбере како микропластиката влијае врз функцијата на мозочните клетки.
Поранешни истражувања на UTS го испитуваа начинот на кој микропластиката се вдишува и каде се задржува во белите дробови. Д-р Паудел, визитинг-истражувач на Факултетот за инженерство при UTS, исто така ги проучува ефектите на вдишаната микропластика врз здравјето на белите дробови.
Како да се намали изложеноста на микропластика
Иако сегашните докази сугерираат дека микропластиката може да ги влоши состојбите како Алцхајмерова и Паркинсонова болест, авторите нагласуваат дека се потребни дополнителни студии за да се потврди директна причинско-последична врска. Сепак, тие препорачуваат практични чекори за намалување на секојдневната изложеност.
„Треба да ги промениме навиките и да користиме помалку пластика. Избегнувајте пластични садови и пластични даски за сечење, не користете сушара, избирајте природни наместо синтетички влакна и јадете помалку преработена и пакувана храна,“ изјави д-р Паудел.
Истражувачите се надеваат дека нивните наоди ќе помогнат во обликување на еколошки политики насочени кон намалување на производството на пластика, подобро управување со отпадот и намалување на долгорочните здравствени ризици поврзани со овој широко распространет загадувач.
