Меѓународната федерација за дијабетес (IDF) во април 2025 официјално призна нова, јасно различна форма на дијабетес – „тип 5“ – поврзана со хронична неухранетост, најчесто во детството и адолесценцијата. Одлуката беше потврдена на Светскиот конгрес за дијабетес во Бангкок, а IDF покрена и работна група што ќе изработи дијагностички критериуми и препораки за лекување (ScienceAlert, 2025; IDF, 2025; IDF–Working Group, 2025).
Што всушност е „тип 5“?
Тип 5 дијабетес е познат и како дијабетес поврзан со неухранетост (MRDM). За разлика од тип 1 (автоимун) и тип 2 (инсулинска резистенција), тип 5 е неавтоимун и претежно произлегува од сериозна инсулинска дефицитност поради недоволно развиено панкреасно ткиво – последица на долготрајна неухранетост во раните години. Во стручната литература се опишува како тешка инсулинска дефицитност (Severe Insulin-Deficient Diabetes – SIDD) (IDF, 2025; Diabetes Voice, 2025).
Најчесто се јавува кај тинејџери и млади возрасни со низок БМИ (<19 kg/m²), кои имаат симптоми слични на тип 1 (жед, учестено мокрење, слабеење), но без докази за автоимуно уништување на β-клетките и често без склоност кон кетоацидоза (IDF, 2025).
Колку луѓе се погодени?
Проценките зборуваат за 20–25 милиони засегнати глобално, најмногу во Јужна Азија и подсахарска Африка – региони со зголемен товар од сиромаштија и неухранетост. Ризик постои и кај мигранти и бегалци кои како деца живееле во ресурсно сиромашни средини (IDF–Working Group, 2025; IDF, 2025; Diabetes Voice, 2025).
Историја на (не)признание
Состојбата првпат е опишана во 1950-тите, а СЗО во 1985 ја класифицира како посебен тип, за во 1999 да ја избрише поради недостиг од докази. Нови метаболни студии – особено истражувања предводени од проф. Мередит Хокинс – покажаа дека кај овие пациенти доминира дефектот во инсулинската секреција, а не резистенција, што го отвори патот за повторна и јасна класификација како „тип 5“ (Medscape, 2025; Diabetes Voice, 2025; Montefiore Einstein, 2025).
Зошто ова е важно за дијагнозата и лекувањето?
Поради преклопувањето на симптомите, пациентите со тип 5 често се погрешно дијагностицираат како тип 1 или тип 2, што може да доведе до несоодветна терапија. Високи дози инсулин, стандардни за тип 1, можат да бидат опасни, бидејќи кај тип 5 понекогаш се доволни мали дози инсулин во комбинација со орални лекови што ја поттикнуваат секрецијата – секогаш со паралелна нутритивна поддршка (дополнување протеини и микронутриенти) (Medscape, 2025; IDF, 2025; Diabetes Voice, 2025).
Што следува?
IDF формира работна група ко-претседавана од др Хокинс и др Нихал Томас за да развие формални дијагностички критериуми, регистар на пациенти и едукативни модули за здравствени работници, особено во земјите со ниски и средни приходи (IDF–Working Group, 2025).
Важно: Американската дијабетолошка асоцијација засега не го вклучува „тип 5“ во својата официјална класификација, која се темели на тип 1, тип 2, гестациски и „специфични други“ причинители (Medscape, 2025).
Широки импликации
Признавањето на тип 5 не е само „нов број“ туку поттик за праведна грижа: подобро скринирање во популации со неухранетост, намалување на погрешните дијагнози и насочување на ресурси кон нутритивни програми во заедниците со висок ризик. Со очекуван раст на дијабетесот во регионите каде што тип 5 е најприсутен, оваа класификација е чекор кон поефикасна превенција и третман (Diabetes Voice, 2025; IDF, 2025).
