Екстремната жештина сѐ почесто се прикажува како општа климатска опасност што може да го погоди секого. Но податоците од Англија и Велс покажуваат дека смртните случаи за време на топлотни бранови не се распределуваат случајно. Тие најсилно ги погодуваат луѓето што живеат во прегреани домови, во густо изградени населби со малку зеленило и во средини каде сиромаштијата ја ограничува можноста за заштита.
Според неодамнешна анализа, топлотните бранови на крајот од мај и во јуни 2026 година се поврзуваат со околу 2.700 смртни случаи во Англија и Велс. Околу 550 смртни случаи се проценуваат за мај, кога во западен Лондон биле измерени 35,1 Целзиусов степен, а уште околу 2.200 за јуни, кога во Источна Англија температурата достигнала 37 степени. Истражувачите проценуваат дека значителен дел од ова зголемување е поврзан со дополнителната топлина предизвикана од климатските промени создадени од човекот.
Најголем дел од жртвите биле лица на возраст од 85 години и повеќе, но возраста не е единственото објаснување. Ризикот расте и според тоа каде и како луѓето живеат. Најзагрозените заедници често се наоѓаат во урбани, густо населени подрачја со многу бетон и асфалт, а малку дрвја и паркови. Во такви услови се создава таканаречен урбан топлотен остров: површините ја впиваат топлината преку ден, а ноќе ја ослободуваат, па домовите остануваат жешки и кога надворешната температура ќе почне да паѓа.
Токму домувањето се издвојува како клучен фактор. Во најсиромашните домаќинства значително почесто се живее во станови и куќи со висок ризик од прегревање. Малите и пренатрупани простори полесно ја задржуваат топлината, а станарите често немаат можност да постават надворешна заштита од сонце или да направат поголеми интервенции. Дополнителен проблем е цената на ладењето: вентилаторите и климатизацијата бараат струја што не секое семејство може да си ја дозволи во доволна мера.
Ова не е само летен проблем. Истите слабо изолирани домови што во јануари ја пропуштаат топлината, во јули ја заробуваат внатре. Со други зборови, енергетската сиромаштија не е сезонска појава, туку целогодишна закана за здравјето. Во зима последиците се студени домови и повисока смртност, а во лето истите тие објекти стануваат опасни поради прегревање.
Искуството од 2025 година, сепак, покажува дека навремената адаптација може да спаси животи. Тогаш бројот на смртни случаи поврзани со жештината бил понизок од моделите што предвидувале последици само врз основа на температурата. Една од можните причини е подобрата координација меѓу здравствените служби, социјалната грижа и системите за предупредување. Тоа сугерира дека јавните мерки имаат реален ефект, но и дека тие мора да стигнат до луѓето што се најмалку способни сами да се заштитат.
Советите како да се пие повеќе вода, да се затворат завесите и да се избегнува излегување напладне се корисни, но не се доволни ако домот останува прегреан. За човек што живее во тесен стан без сенка, или за пензионер што штеди на струја, ваквите препораки имаат ограничен ефект. Затоа прашањето за топлотните бранови мора да се третира и како прашање на домување, урбанистичко планирање и социјална нееднаквост.
Ако температурните екстреми стануваат почести, тогаш и одговорот мора да биде посистемски. Тоа значи подобра изолација и обнова на домовите за да бидат безбедни и во зима и во лето, повеќе дрвја и зелени површини во најзагрозените населби, како и стандарди за домување што ќе ја земаат предвид опасноста од прегревање. Жештината не избира случајно. Најчесто ги погодува оние што веќе живеат во понеповолни услови, а токму таму јавните политики можат да направат најголема разлика.
