Меѓуѕвездената комета 3I/ATLAS, која неодамна го привлече вниманието на астрономите ширум светот, би можела да биде стара меѓу 10 и 12 милијарди години. Ако оваа проценка е точна, тоа би значело дека објектот настанал само неколку милијарди години по формирањето на Млечниот Пат.
3I/ATLAS беше откриена во 2025 година како трет познат објект што влегол во нашиот Сончев систем од меѓуѕвездениот простор. Притоа, таа се движела со околу 58 километри во секунда во однос на Сонцето, што ја прави најбрзата комета досега забележана. Според астрономските модели, токму ваквата голема брзина може да укажува на многу голема старост, затоа што објектите со текот на времето минуваат низ бројни гравитациски средби со ѕвезди кои дополнително ги забрзуваат.
Претходни проценки, базирани на нејзината динамика, сугерираа старост од 3 до 11 милијарди години. Но ново истражување, предводено од Мартин Кординер од NASA Goddard, ја насочува проценката кон постариот дел од овој опсег. Тимот користел податоци од инструментот NIRSpec на вселенскиот телескоп James Webb за да го анализира изотопскиот состав на кометата.
Научниците го измериле односот меѓу јаглерод-12 и јаглерод-13, како и збогатеноста на водата со деутериум, стабилен изотоп на водород. Овие параметри се особено важни затоа што можат да откријат кога и во каква средина се формирал објектот.
Резултатите покажале дека 3I/ATLAS содржи многу повеќе јаглерод-12 во однос на јаглерод-13 отколку што е вообичаено за телата во Сончевиот систем, па дури и за блиските протопланетарни дискови и молекуларни облаци. Бидејќи јаглерод-13 се натрупува постепено со еволуцијата на галаксијата, неговата мала застапеност сугерира дека кометата се формирала многу рано, пред овој изотоп да стане почест во меѓуѕвездената средина.
Моделите на галактичка еволуција покажуваат дека во првите неколку милијарди години од историјата на Млечниот Пат имало интензивно создавање ѕвезди, а потоа и бројни нови експлозии, кои се значаен извор на јаглерод-13. Оттука, нискиот удел на овој изотоп во 3I/ATLAS укажува дека кометата веројатно потекнува токму од тој ран период, односно пред околу 10 до 12 милијарди години.
Дополнителен доказ доаѓа од водата во кометата. Односот деутериум/водород во неа е околу десет пати повисок отколку кај типичните комети од нашиот Сончев систем. Такво збогатување на деутериум се случува во екстремно студени средини, со температури под 30 келвини, какви што владеат во меѓуѕвездените облаци. Тоа дополнително упатува на формирање во многу рана и хемиски поинаква галактичка средина.
Бидејќи кометите се сметаат за остатоци од процесот на создавање планети, 3I/ATLAS би можела да биде реликт од некој од најраните планетарни системи во Млечниот Пат. Според истражувачите, нејзиниот состав покажува дека јаглеродот, водата и органските молекули биле присутни уште во тие древни системи, што е важна трага за разбирање на хемијата на првите планети во галаксијата.
Сепак, точното место од кое потекнува 3I/ATLAS веројатно никогаш нема да биде утврдено. Патеката на ваквите објекти станува речиси невозможно да се реконструира наназад на повеќе од 10 милиони години поради гравитациските влијанија од ѕвездите покрај кои поминуваат. Но и покрај тоа, проценетата старост на 3I/ATLAS веќе ја прави оваа комета еден од највозбудливите гласници од раната историја на нашата галаксија.
