Во 2024 година на интернет се појави „биксономанија“ – наводна состојба поврзана со очите по користење компјутер. Но, целата приказна била измислена: од самото истражување, до авторите, институциите и финансирањето.
Иако станува збор за фикција, големи јазични модели како ChatGPT и Gemini ја третирале како реална појава. Така, измислен термин брзо добил привид на научна легитимност, што покажува колку лесно дезинформацијата може да се „облече“ во убедлива форма.
Авторите на анализата поврзуваат овој случај со поширок проблем: и луѓето и машините често погрешно проценуваат кому и на што да веруваат. Во дигитална средина, каде содржината се шири за секунди, убедливи невистини може да добијат голем досег пред да бидат проверени.
На настан инспириран од емисијата „The Traitors“, истражувачи тестирале како публиката проценува веродостојност. Дел од презентерите намерно лажеле, а дел кажувале точни информации. Резултатот бил индикативен: присутните често се потпирале на стил на настап, акцент, изглед и личен впечаток, наместо на квалитетот на доказите.
Интересно, некои реални истражувања биле оценети како сомнителни затоа што звучеле „премногу добри“ или затоа што темата имала необично име. Во исто време, поубедлив настап помогнал лажни тврдења да поминат како веродостојни.
Пораката е јасна: математичка и техничка писменост се важни, но не се доволни сами по себе. За отпор кон дезинформации се неопходни критичко размислување, медиумска писменост и навика за проверка на извори. Алатките – од интернет до вештачка интелигенција – можат да помогнат, но одговорноста за проценка на вистинитоста останува кај нас.
