Вештачката интелигенција може да помогне во создавањето физички експерименти што се попрецизни и почувствителни од оние осмислени исклучиво со човечка интуиција. Меѓународен истражувачки тим го претстави овој пристап во списанието Nature.
Методот се заснова на оптимизација, а не на генерирање текст како кај чет-ботовите. Алгоритмот ги опишува достапните лабораториски компоненти — ласери, леќи, огледала, детектори и електронски уреди — и систематски ги пребарува можните комбинации за да пронајде најефикасна експериментална поставка.
Еден од примерите потекнува од истражувањето на квантните ефекти. Кога научниците не успеале да најдат соодветна конфигурација за експеримент, алгоритмот предложил решение што ги исполнувало потребните услови, иако не било очигледно за истражувачите.
Ваквиот пристап има потенцијал особено во области каде што човечкото искуство сè уште е ограничено. Во електронската микроскопија, на пример, алгоритмите можат да предложат нови дизајни што создаваат поквалитетни слики или овозможуваат мерења кои досега не биле практични.
Слични техники веќе се применуваат за подобрување на фузиски реактори, развој на детектори за честички и зголемување на чувствителноста на системите за откривање гравитациски бранови. Некои од компјутерски предложените решенија лесно се објаснуваат, додека кај други научниците можат да докажат дека функционираат без целосно да разберат зошто се подобри.
Истражувачите сметаат дека иднината лежи во создавање универзален симулатор на физички системи, кој би можел да предвидува што ќе се случи во одредена експериментална поставка и да ја оптимизира според зададената цел. Сепак, луѓето и понатаму ќе ги одредуваат целите, ограничувањата, трошоците и безбедносните услови, како и ќе ги толкуваат резултатите.
Научниот труд „Designing physics experiments with artificial intelligence“ е објавен во Nature во 2026 година, со DOI: 10.1038/s41586-026-10898-6.
