Нови научни податоци ја усложнуваат класичната теза дека колапсот на мајанската цивилизација бил директна последица од долготрајна суша. Истражување предводено од Универзитетот во Монтреал покажува дека во Ицан, важен мајански центар во денешна Гватемала, климата останала релативно стабилна токму во периодот кога населението нагло опаднало.
Тимот анализирал седиментни јадра од езерото Лагуна Ицан и реконструирал околу 3.300 години еколошка и човечка историја. Користени се три групи показатели: полициклични ароматични јаглеводороди (траги од палење и сечење шуми), восоци од лисја (индикатор за вегетација и врнежи) и фекални станоли (приближна мерка за бројност на населението).
Резултатите покажуваат дека првите постојани населби се појавиле пред околу 3.200 години, со интензивно користење оган во земјоделството. Подоцна, во класичниот период, населението растело, а употребата на оган значително опаднала. Ова упатува на премин кон поинтензивни и поорганизирани аграрни практики, веројатно поврзани со урбанизација и потреба за исхрана на поголеми заедници.
Клучниот наод е дека Ицан не покажува јасни сигнали за суша во времето на регионалниот пад на Маите. И покрај тоа, и таму се бележи драматичен демографски и општествен пад во доцниот класичен период, со исчезнување на знаци за земјоделска активност и напуштање на локалитетот.
Според авторите, објаснувањето веројатно лежи во силната поврзаност меѓу мајанските градови. Дури и ако еден регион имал стабилни локални услови, кризи во други области погодени од суша можеле да предизвикаат војни, миграции, прекин на трговски врски и политичка дестабилизација. Наместо единствен климатски „тригер“, се добива слика за верижен распад на сложен регионален систем.
Заклучокот е дека трансформацијата на мајанската цивилизација не може да се сведе на едноставен климатски наратив. Климата, економијата, политиката и општествената организација делувале заедно, а токму нивната меѓузависност ја направила цивилизацијата ранлива на каскадни шокови.
