Нова глобална анализа покажува дека реките низ светот се загреваат, губат кислород и сѐ повеќе акумулираат стакленички гасови. Истражувањето, објавено на 27 април 2026 година во списанието Global Change Biology, укажува дека овој процес долго време бил потценет во климатските пресметки.
Тимот од Технолошкиот институт во Карлсруе (KIT) комбинирал податоци од над 1.000 мониторинг-локации со сателитски информации и модели на машинско учење. Така биле реконструирани конзистентни временски серии за периодот 2002-2022 и за повеќе од 5.000 дополнителни сливови каде што немало директни мерења.
Резултатите покажуваат јасен тренд: просечната концентрација на кислород во реките опаѓа за околу 0,058 mg/L по деценија, а растат концентрациите и емисиите на јаглерод диоксид, метан и азотен субоксид. Според проценката на авторите, дополнителните антропогени емисии од реките во анализираниот период достигнуваат приближно 1,5 милијарди тони CO₂-еквивалент, емисии што досега не биле целосно вклучени во глобалните буџети.
Главни двигатели се затоплувањето и промената на земјишната употреба. Во региони со интензивно земјоделство и урбанизација, во реките влегуваат повеќе хранливи материи и органски јаглерод од ѓубрива, отпадни води и површински истекувања. Тоа ги забрзува микробиолошките процеси што создаваат стакленички гасови и формира локални „жешки точки“ на емисии.
Пораката на студијата е практична: подобрата заштита на реките може да донесе и климатска корист. Намалувањето на загадувачкиот товар и поефикасното управување со сливовите не се само мерки за водни екосистеми, туку и конкретен инструмент за ограничување на идните емисии.
Студија: Ricky Mwangada Mwanake и соавт., Rising Global Riverine Deoxygenation Rates and GHG Emissions Driven by the Synergistic Effects of Warming and Anthropogenic Land Use Expansion, DOI: 10.1111/gcb.70828.
