Повтореното слабеење и повторното враќање на килограмите со години се сметаа за предупредувачки знак: ако некој повеќе пати ослабне, па повторно се здебели, наводно ризикува трајно да го забави метаболизмот, да изгуби мускулна маса и да си ја влоши здравствената состојба. Нов голем научен преглед, објавен во The Lancet Diabetes & Endocrinology, сугерира дека ова стравување е многу послабо поткрепено со докази отколку што често се претставува.
Авторите, професорите Фаидон Магкос од Универзитетот во Копенхаген и Норберт Штефан од Германскиот центар за истражување на дијабетес, Универзитетската болница во Тибинген и Helmholtz Munich, анализирале повеќедецениски истражувања кај луѓе и животни. Нивниот заклучок е дека нема убедливи докази дека самото циклично слабеење и дебелеење предизвикува долгорочна штета кај луѓе со дебелина.
Јо-јо ефектот најчесто се јавува кога лицето успева да намали телесна тежина, но подоцна повторно добива дел или сите изгубени килограми. Тоа може да биде фрустрирачко и здравствено неповолно, бидејќи со враќањето на тежината често се губат и дел од подобрувањата во крвниот притисок, шеќерот во крвта и холестеролот. Но, според авторите, тоа не е исто што и докажана трајна штета.
Прегледот опфатил набљудувачки студии, рандомизирани клинички испитувања и експерименти со животни. Истражувачите разгледале како повтореното слабеење и повторното дебелеење влијаат врз телесната тежина, составот на телото, метаболизмот и контролата на гликозата. Кога во анализите се земале предвид постојни здравствени состојби, стареењето и вкупната изложеност на дебелина низ времето, голем дел од наводните штетни ефекти на јо-јо диетите станувале неубедливи.
Една од најчестите грижи е дека повторените диети водат до прекумерна загуба на чиста телесна маса, односно мускули, и до трајно забавување на метаболизмот. Според овој преглед, доказите за таков ефект не се доследни. Кај многу лица кои повторно добиле тежина, составот на телото се враќал приближно кон почетната состојба, наместо да се влоши над почетното ниво.
Авторите прават важна разлика меѓу губење на добивките од слабеењето и создавање нова штета. Ако лицето ослабне, може привремено да добие подобра метаболна слика. Ако потоа повторно се здебели, дел од тие придобивки може да исчезнат. Но тоа, само по себе, не значи дека здравствениот ризик станал поголем отколку пред обидот за слабеење.
Ова има практично значење за луѓето кои се обесхрабрени од претходни неуспешни обиди да ја задржат намалената тежина. Стравот дека секој неуспешен циклус на слабеење дополнително го оштетува организмот може да ги одврати од нови, подобро водени промени во исхраната, физичката активност или медицинскиот третман. Според прегледот, таквата порака не е оправдана со силни докази.
Наодите се важни и во контекст на современите лекови за третман на дебелина, вклучувајќи ги GLP-1 терапиите и двојните инкретински агонисти. Овие лекови можат да доведат до значително слабеење, но кај дел од пациентите тежината се враќа по прекинување на терапијата. Истражувачите предупредуваат дека таквото враќање не треба автоматски да се толкува како штетно само затоа што личи на јо-јо циклус.
Главната порака од трудот не е дека враќањето на килограмите е безначајно, туку дека стравот од трајно „расипан“ метаболизам е претеран. Вишокот телесни масти останува клучен фактор за метаболниот ризик, а одржливото слабеење и натаму е важна здравствена цел. Но неуспешниот обид за слабеење, според достапните докази, не треба да се смета за доказ дека следниот обид ќе биде опасен.
