Скриено меѓу блескави златни богатства од Ибериското бронзено доба, пар кородирани предмети можеби се најскапоцените од сите. Досадна нараквица и ’рѓосана шуплива хемисфера, украсена со злато, биле фалсификувани, откриле истражувачите, не од метал ископан од земјата, туку од железо од метеорити што паднале од небото.
Ова извонредно откритие, предводено од сега веќе пензионираниот раководител за конзервација во Националниот археолошки музеј во Шпанија, Салвадор Ровира-Љоренс, беше објавено во научен труд во 2024 година. Тоа сугерира дека металопреработувачката технологија и техниките на Пиринејскиот Полуостров пред повеќе од 3.000 години биле далеку понапредни отколку што мислевме.
Богатството на Виљена: Аномалија од Бронзеното доба
Богатството на Виљена, како што е позната колекцијата од 66 претежно златни предмети, беше откриено пред повеќе од 60 години, во 1963 година, во денешен Аликанте, Шпанија. Оттогаш, тоа се смета за еден од најважните примери на златарство од бронзеното доба на Пиринејскиот Полуостров и во цела Европа. Одредувањето на возраста на колекцијата беше донекаде тешко поради два предмети: мала, шуплива хемисфера, за која се верува дека е дел од жезло или рачка на меч, и една нараквица слична на торк.
Двата предмети имале „железен“ изглед, односно изгледале како да се направени од железо. Проблемот е што златните материјали биле датирани помеѓу 1500 и 1200 година пр.н.е. На Пиринејскиот Полуостров, железното доба – кога топеното терестричко железо почнало да го заменува бронзата – не започнало до околу 850 година пр.н.е. Така, одредувањето на местото на артефактите со железен изглед во контекст на Богатството на Виљена претставуваше енигма.
Решението: Железо од метеорити
Но, железната руда од земјината кора не е единствениот извор на податливо железо. Постојат голем број железни артефакти од пред-железното доба ширум светот кои биле фалсификувани од материјал од метеорити. Можеби најпознат е метеорскиот железен кама на фараонот Тутанкамон, но постојат и други оружја од бронзеното доба направени од овој материјал, кои биле многу високо ценети.
Постои начин да се направи разлика: железото од метеоритите има многу поголема содржина на никел отколку железото ископано од земјата. Затоа, истражувачите добиле дозвола од Општинскиот археолошки музеј во Виљена, кој ја чува колекцијата, внимателно да ги тестираат двата артефакти и да одредат колку никел содржат.
Научна потврда и импликации
Тие внимателно земале примероци од двата артефакти и го подложиле материјалот на масена спектрометрија за да го одредат нивниот состав. И покрај високиот степен на корозија, која го менува елементарниот состав на артефактот, резултатите силно сугерираат дека и хемисферата и нараквицата биле направени од метеорско железо. Ова уредно ја решава дилемата за тоа како двата артефакти се усогласуваат со остатокот од колекцијата: Тие биле направени приближно во истиот период, датирајќи од околу 1400 до 1200 година пр.н.е.
„Достапните податоци сугерираат дека капачето и нараквицата од Богатството на Виљена во моментов би биле првите два дела кои можат да се припишат на метеорско железо на Пиринејскиот Полуостров“, објаснуваат истражувачите во нивниот труд, „што е компатибилно со доцната бронзена хронологија, пред почетокот на широко распространето производство на терестричко железо.“
Иако предметите се многу оштетени од корозија, што значи дека резултатите не се апсолутно конечни, тимот сугерира дека постојат понови, неинвазивни техники кои би можеле да се применат на предметите за да се добие подетален сет на податоци што би помогнале да се зацврстат наодите. Откритијата беа објавени во списанието Trabajos de Prehistoria.
