Розови гранитни карпи расфрлани по темните вулкански врвови на Хадсоновите Планини во Западна Антарктика доведоа до извонредно откритие: под глечерот Pine Island се крие огромна закопана гранитна маса, широка речиси 100 километри и дебела околу 7 километри — приближно половина од површината на Велс.
Овие необични карпи со децении ги збунуваа истражувачите. Сместени високо на планински гребени, тие изгледаа како да не припаѓаат таму, па научниците се прашуваа од каде потекнуваат и што можат да откријат за минатото и иднината на Антарктикот.
Карпи стари од јурата
Истражувачки тим предводен од British Antarctic Survey (BAS) го анализирал гранитот преку радиоактивното распаѓање на елементи заробени во ситни минерални кристали. Методот покажа дека карпите се формирале пред околу 175 милиони години, во периодот на јурата.
Но иако нивната старост беше утврдена, патот што ги довел до планинските врвови сè уште остануваше нејасен — сè додека научниците не собраа нови податоци од воздушни истражувања над регионот.
Воздушните мерења ја открија скриената структура
Со помош на исклучително прецизни гравитациски мерења собрани од авионите Twin Otter на BAS и други летала, истражувачите забележале необичен сигнал под глечерот. Податоците одговарале на она што би се очекувало од масивно гранитно тело скриено под мразот.
Поврзувањето на површинските карпи со оваа длабока подземна формација реши долгогодишна мистерија. Истовремено, се покажа дека Pine Island Glacier некогаш се движел многу поинаку — извлекувал карпи од својата основа и ги пренесувал нагоре кога ледената покривка била многу подебела.
Клуч за разбирање на ледената покривка и порастот на морското ниво
Откритието дава важен увид во тоа како се однесувал глечерот за време на последното ледено доба, пред околу 20 илјади години. Разбирањето на минатата дебелина и шемите на движење на мразот може да им помогне на научниците да ги подобрат компјутерските модели што се користат за предвидување како антарктичките ледени покривки ќе реагираат на идните климатски промени.
Д-р Том Џордан, водечки автор и геофизичар во BAS, кој ги анализирал воздушните податоци, вели:
„Неверојатно е што розовите гранитни карпи забележани на површината нè доведоа до скриен џин под мразот. Со комбинирање на геолошко датирање и гравитациски истражувања, не само што ја решивме мистеријата за потеклото на овие карпи, туку откривме и нови информации за тоа како ледениот покривач течел во минатото и како би можел да се менува во иднина.“
Зошто подледната геологија е важна и денес
Наодите, исто така, покажуваат дека геологијата под Pine Island Glacier влијае и врз денешните услови. Овој регион во последните децении бележи меѓу најбрзите загуби на мраз во Антарктикот. Видот на карпата под глечерот влијае врз тоа колку лесно лизга мразот и како се движи стопената вода под него.
Подоброто разбирање на овие процеси ќе помогне да се прецизираат моделите што ја проценуваат идната морска нивелизација.
Карпите како записи на антарктичката историја
Д-р Џоан Џонсон, коавторка и геолог во BAS, ги собрала карпите за време на теренска работа во Хадсоновите Планини, како дел од International Thwaites Glacier Collaboration. Таа истакнува:
„Карпите претставуваат неверојатен запис за тоа како нашата планета се менувала низ времето, особено за тоа како мразот го еродирал и го обликувал пејзажот на Антарктикот. Ваквите карпи се вистинско богатство од информации за тоа што се наоѓа длабоко под ледениот покривач, далеку од дофат.
Со идентификување на нивниот извор, успеавме да составиме слика за тоа како стигнале до местото каде што се денес, што ни дава траги за тоа како Западноантарктичката ледена покривка може да се менува во иднина — информации што се клучни за проценка на влијанието на порастот на морското ниво врз крајбрежните популации низ светот.“
Ова истражување покажува дека комбинирањето на геологија и геофизика може да открие скриени структури под Антарктикот и да го продлабочи нашето разбирање за силите што ја обликуваат планетата.
