Иако повеќето терапии против рак напаѓаат клетки што се делат брзо, тие често ги оштетуваат и здравите ткива. Затоа научниците веќе години бараат понасочени третмани што ќе ги погодуваат само туморските клетки, а ќе ги поштедат нормалните.
Меѓународен тим предводен од Универзитетот во Женева (UNIGE) и Универзитетот во Марбург сега откри ветувачка стратегија: „огледалната“ верзија на цистеин, аминокиселина што содржи сулфур, може значително да го забави растот на одредени тумори. Притоа, здравите клетки остануваат речиси незасегнати. Резултатите се објавени во списанието Nature Metabolism.
Што значи „огледална“ аминокиселина?
Аминокиселините се градбените блокови на протеините. Постојат во две форми: L и D, кои се како лева и десна рака — исти по состав, но различни по просторна структура. Човечкиот организам речиси исклучиво ги користи L-формите за создавање протеини, додека D-формите ретко се појавуваат во биологијата.
Д-цистеин ги запира клетките на ракот
Истражувачите утврдиле дека D-цистеин (D-Cys) силно го потиснува растот на одредени канцерогени клетки во лабораториски услови. Клучната разлика е во тоа што оваа молекула влегува во клетките преку специфичен транспортер што се наоѓа само на површината на некои туморски клетки.
„Ако овој транспортер се појави и на здрави клетки, тие исто така престануваат да се размножуваат во присуство на D-цистеин“, објаснува Жозефин Зангари, прва авторка на студијата.
Како делува на внатрешната машинерија на клетката?
Во соработка со тимот на професорот Роланд Лил, научниците откриле дека D-цистеин блокира ензим наречен NFS1, сместен во митохондриите — „енергетските централи“ на клетката. Овој ензим е неопходен за создавање железо-сулфурни кластери, мали структури што учествуваат во:
- клеточно дишење,
- создавање ДНК и РНК,
- одржување на генетската стабилност.
Кога NFS1 е блокиран, клетката останува без клучни функции: опаѓа производството на енергија, се зголемува оштетувањето на ДНК и клеточниот циклус запира. За туморските клетки тоа значи губење на способноста да растат и да се делат.
Поттикнувачки резултати кај глувци
За да проверат дали пристапот функционира и во жив организам, истражувачите третирале глувци со агресивни тумори на дојка. Резултатите биле охрабрувачки: растот на туморот значително се забавил, без сериозни несакани ефекти.
Иако ова е сè уште рана фаза, откритието отвора нов пат кон поизбирни терапии за видови рак што го изразуваат специфичниот транспортер. Според научниците, D-цистеин во иднина би можел да стане релативно едноставен, но прецизен третман — можеби и со улога во спречување на метастази.
