Најголемите космички размери и нашето непосредно соседство не изгледаат како да ја следат физиката на ист начин. Додека набљудувањата на далечните галаксии и ширењето на Универзумот укажуваат дека гравитацијата можеби не е целосно објаснета со сегашните модели, во Сончевиот систем мерењата и движењето на планетите и леталата и понатаму многу прецизно се совпаѓаат со општата теорија на релативноста.
Токму овој јаз меѓу локалната и космичката слика е во фокусот на новата анализа на Слава Туришев од Лабораторијата за млазен погон на NASA. Според него, можно е причината да е скриен ефект што се појавува само под одредени услови, па затоа не е лесно да се забележи во нашето соседство. Една од идеите е постоење на т.н. „петта сила“ во природата, покрај четирите познати фундаментални сили.
Во трудот се разгледуваат модели во кои ваквата сила не би делувала насекаде еднакво. Кај таканаречениот „камелеонски“ модел, нејзината јачина зависи од околината: во ретки, помалку густи региони на вселената таа би можела да има повидливо влијание, додека во густи средини, како околината на Сонцето, ефектот би бил многу ослабен и затоа тешко мерлив со денешните инструменти.
Втора можност е Вајнштајновото „екранирање“. Во овој случај силата не исчезнува, туку нејзиното влијание се потиснува од присуството на силно гравитациско поле. Според проценките наведени во анализата, околу Сонцето овој ефект би можел да се протега многу подалеку од границите на Сончевиот систем, дури и на размери што опфаќаат дел од локалното галактичко соседство.
Проблемот е што сегашните мисии и астрономски набљудувања не се дизајнирани директно да ја бараат таквата суптилна појава во Сончевиот систем. Големите космолошки проекти, како Euclid и DESI, можат да дадат важни податоци за однесувањето на Универзумот на огромни размери, но не и јасен локален тест за ваквите модели.
Туришев нагласува дека клучот не е само во испраќање нова мисија, туку во поставување јасна и проверлива хипотеза. Без конкретно предвидување што точно треба да се измери, повторувањето на слични експерименти веројатно нема да донесе суштински нови одговори. Но ако од космолошките податоци произлезе прецизен сигнал што треба да се бара блиску до нас, тогаш би можеле да се развијат наменски инструменти и мисии.
Ако таков тест успее, последиците би биле големи. Потврда на нова сила или на поинакво однесување на гравитацијата би значела важен чекор кон подобро разбирање на темната енергија, темната материја и основната структура на Универзумот. Засега, сепак, станува збор за научна можност што допрва треба строго да се провери.
