Големите бели дамки на Сатурн

Главната помеѓу овие бури, популарно наречена „Големи бели дамки“ (аналогно на Големата црвена дамка на Јупитер) може да достигне големина колку Земјата. За разлика од дамката на Јупитер, која е мирна во центарот и нема молњи, дамките на Сатурн се активни во центарот и имаат долги „опашки“ кои се завиткуваат околу планетата.

Во текот на последните 140 години, на Сатурн биле забележани 6 бури, обично движејќи се помеѓу еквадорот и средните географски широчини. Најновата се појавила во декември 2010 година и ја обиколила планетата во период од 6 месеци. Бурите обично се создаваат кога северната хемисфера на Сатурн е најмногу навалена кон Сонцето. Но, што ги предизвикува и зошто се случуваат толку ретко се прашања кои им се нејасни на научниците.

Сега, едно ново истражување на двајца планетарни научници од Калифорнискиот институт за технологија ја сугерира можната причина за појавата на овие бури. Истражувањето е објавено во онлајн изданието на „Nature Geoscience“.

Со помош на нумеричко моделирање, професорот по планетарна наука Ендрју Ингерсол и неговиот студент Ченг Ли го симулирање формирањето на бурите и откриле дека бурите може да се предизвикани од тежината на молекулите на вода во атмосферата на планетата. Бидејќи тие молекули на вода се тешки во споредба со водородот и хелиумот кои го сочинуваат поголемиот дел од атмосферата на Сатурн, го прават горниот дел од атмосферата полесен кога врне, а тоа ја поттиснува конвекцијата.

Со текот на времето, ова доведува до ладење на горниот дел од атмосферата. Но, тоа ладење ја надминува потиснатата конвекција, се зголемува топлиот влажен воздух и предизвикува бура. „Горниот дел од атмосферата е толку ладен и масивен што се потребни 20-30 години за тоа ладење да предизвика нова бура“, вели Ингерсол.


Вселенското летало „Касини“ го набљудува Сатурн од 2004 година. Овој механизам на Ингерсол и Ли се совпаѓа со набљудувањата на Големите бели дамки од 2010 година.

Истражувачите исто така сметаат дека отсуството на бури кај Јупитер може да се објасни ако атмосферата на Јупитер содржи помалку водена пареа од атмосферата на Сатурн. Тоа е така затоа што заситениот гас (оној кој содржи минимална количина на влага што може да се одржи на одредена температура) во атмосфера од водород и хелиум, како што се лади станува поредок. Односно, прво станува поредок како што водата излегува (врне), а потоа станува погуст како што ладењето продолжува понатаму. „Поминувањето низ минималната густина е клучно за поттиснување на конвекцијата, но мора да има доволно водена пареа за целиот процес да започне“, вели Ли.

Ингерсол и Ли истакнуваат дека според набљудувањата на вселенското летало „Галилео“ и вселенскиот телескоп „Хабл“, на Сатурн има доволно вода за целиот процес, додека на Јупитер нема.

Во ноември 2016 година, вселенското летало „Џуно“ на НАСА, кое сега е на пат кон Јупитер, ќе започне да го мери изобилството на вода на таа планета. Тоа ќе им помогне на научниците да ја раберат метеорологијата, како и формирањето на планетата, бидејќи се очекува дека водата е третата најзастапена молекула по молекулите на водород и хелиум во атмосферата на една џиновска планета.

Поддржете ја нашата работа: